sisleme (foglama)


 

SİSLEME (FOGLAMA)
Dünyada hayat devam ettiği sürece mikrobiyal üreme devam edecek; be­raberinde enfeksiyonların oluşumu ve bunlarla mücadele de her zaman gün­demde olacaktır. Bu enfeksiyonlara neden olan bakterilerin üremesini ve ge­lişmesini engelleyen maddelere antibakteriyel maddeler; bakterilere zarar ve­renlere; bakteri öldürücü (baktericidal ya da bakteriyosid), sadece çoğalmaları­nı engelleyen maddelere ise bakteriyostatik adı verilmektedir. Bu bağlamda ver alan başka ortam faktörü ise mantarlardır. Mantarlarla da mücadele temiz­lik teknolojilerinin temel amaçları arasında yer almaktadır. Burada mantar üremesini ve gelişmesini önleyen maddelere antimikrobiyal (fungisid); mantar üremesini sınırlandıran maddelere ise fungistatik maddeler adı verildiğinin vurgulanması gerekir. Bir başka ortam faktörü olan virüsler için de farklı de­zenfektanlardan yararlanılmaktadır (öldürülmeleri için virüsidal; üremenin durdurulması için virüsitatik). Bilindiği gibi, dezenfektan maddeler, bakteri, virüs ve mantar gelişimini engeller ve sınırlandırır, hem bakteri, hem virüs, hem de mantarlara karsı güçlü aktivite gösterirler(20).
Dezenfektan ve temizlik konusunda özen gösterilmesi gereken mekânlar­dan en önemlisi bilindiği gibi hastanelerdir. Hastane temizliğinde, kirin vücut salgılarıyla (sekresyon) ile mikrop üremesi (enfekte) olmadan yüzeyden uzaklaş­tırması hedeflenir. Bu aşamada, mekanik yolla ve deterjan türü kimyasallarla yapılan temizlik ile çevredeki bulaşma ancak belirli seviyeye düşürülebilir. Ancak hastanelerde amaç kiri yok etmek değil, mikrobik canlıları da azaltmak olduğundan dezenfeksiyon şarttır(21). Dezenfeksiyon uygulamalarındaki ana amaç hastalık yapan mikroorganizmaların öldürülerek, insanların güvende yaşayabileceği alanlar yaratmaktır. Bu hizmet sayesinde iş gücü kaybı ve bera­berinde sağlık harcamaları azalarak, hastalık ve ölüm riskleri ortadan kalka­caktır. Bu amaçla kullanılan enfeksiyonla mücadelede yöntemlerden biri de sektördeki adıyla foglama ya da şişleme olarak bilinen bulutlama dezenfeksiyo-nudur.
Şişleme yöntemi, yerlerin dezenfektanlı solüsyon ile paspaslanması veya kritik yüzeylerin silinmesi gibi bir yüzey dezenfeksiyon biçimidir. Dezenfektan madde, bir püskürtme aletiyle (pülverizatör) vasıtasıyla uygulanacak kapalı alana püskürtülür. Ancak püskürtülen dezenfektan o kadar küçük partiküller halindedir ki havada beş dakikadan fazla asılı kalır ve bu esnada bir dezenfek­tan bulutu oluşur(22).
Bu yöntemin, diğer yüzey silme biçimlerine göre avantajı, ulaşılamayan yüzeylere de nüfuz ederek bu alanlardaki hastalık yapıcı (patojen) mikroorga­nizmaların üremelerini kritik seviyelerin altına indirmesidir. Ameliyathaneler-deki havalandırma bölümleri, ameliyat masasının veya kuvözlerin girintili çıkıntılı yüzeyleri, elektrik prizleri ve düğmeleri, çekmecelerin içleri gibi el ile silmesi zor, zaman alan tüm yüzeylere aynı anda temas ederek kısa sürede, etkili bir dezenfeksiyon sağlamasıdır. Ancak şişleme yöntemi, doğru dezenfek­tan madde ile doğru kimselerce yapılmadığı taktirde faydadan çok zarar geti­rebilir. Örneğin, kullanılan dezenfektan madde eğer su içeriyorsa bu elektro­nik cihazlarda oksitlenmeye sebep olur. Kullanılan dezenfektanın etkisi süresi en fazla havada asılı kaldığı sürenin yarısı kadar olmalıdır. Aksi takdirde, de­zenfektan madde vaktinden önce havadan aşağıya inerek etkisiz hale gelecek-tir(23).
Bu yöntemin uygulama alanları; ameliyathaneler, yoğun bakımlar, do-ğumhaneler ve bebek yoğun bakım odaları gibi, birinci derecede bakteriler, mantarlar ve virüslerden uzak tutulması gereken yerlerdir. Bu alanlarda şişleme yöntemi ile mikroorganizma sayısında önemli oranda düşüş sağlana­rak enfeksiyon riski minimuma indirilmektedir. Tozda, mantarlar bulunur ve bunlar silme bezi veya yer paspası gibi ıslak lifli malzemelerde çoğalırlar. Bu­laşma (kontaminasyon) hiç tahmin edilemeyecek bir yerden başlayarak, hasta­ne içerisine yayılmaktadır. Bu durumlarda ve öncesinde kritik alanlarda yapı­lacak doğru bir bulut dezenfeksiyonu, enfeksiyon riskini minimuma indirerek, hastane hijyeni sağlanmaktadır.
Dünyada ve ülkemizde birçok hastane tarafından uygulanan bulut dezen­feksiyonu, hastanenin bulaşma hızıyla orantılı olarak düzenli aralıklarla ya­pılmalıdır. Bu yöntemde dikkat edilmesi gereken nokta, kullanılan dezenfek­tan maddenin parlama derecesidir. Parlama derecesinin düşük olması ve bi­linçsiz ellerce aşırı dezenfektan uygulaması elektrik kontağına bağlı parlama riski taşımaktadır. Bu da yanma ve yangın riski taşıyacağından, uzman kişiler tarafından oldukça dikkatli kullanılması gerekmektedir. Ayrıca, dezenfektan­ların tavsiye edilen oranlarına uygun olarak kullanılması gerekir. Ürünleri fazla kullanmak, daha fazla dezenfeksiyon sağlamayarak maliyetleri artırırken az kullanmakta dezenfektanın etkisini azalür. Bulut dezenfeksiyonda ise, başlangıç maliyetlerinin yüksek olmasına karşın, doğru metreküp hesabı yapıldığında, fazla dezenfektan kullanılmayacağından daha etkin uygun maliyetle uygulana­bilecektir.
Dezenfektanların bilgili kişilerce düzenli kullanılması ve bu alanların za­man zaman kültürler alınarak takip edilmesi gerekmektedir. Ayrıca, klimaların filtreleri sık sık yıkanmalı ve sprey dezenfektanlar sıkılarak dezenfekte edilme­lidir. Genel havalandırma olan binalarda havalandırma kanalları içerisinde bakteri, mantar ve virüsler yerleştiğinden, bu kanallar aracılığıyla, buradan geçen hava akımı sayesinde tüm binaya yayıldıklarından, bu kanalların şişleme yöntemi ile en az ayda bir kez dezenfekte edilmesi gereklidir.